De Pasterze, de beroemde gletsjer onder de Großglockner, staat op een kantelpunt. Volgens de Österreichische Alpenverein, Nationalpark Hohe Tauern en GeoSphere Austria kan de laatste ijsverbinding tussen de lange gletsjertong en het bovenste voedingsgebied binnenkort afbreken. Als dat gebeurt, is de Pasterze niet langer één aaneengesloten gletsjer en verliest Oostenrijks grootste gletsjer waarschijnlijk zijn titel aan de Gepatschferner in Tirol.
In het kort:
- De Pasterze is nu nog de grootste gletsjer van Oostenrijk.
- De laatste ijsverbinding bij de Hufeisenbruch is nog maar smal. Bij warm weer kan de gletsjertong mogelijk binnen enkele maanden afbreken.
- Van 2024 op 2025 zakte de gletsjertong 7,3 meter in.
- Daarbij smolt ongeveer 12,4 miljoen kubieke meter ijs weg.
- Na het afbreken wordt de Gepatschferner in het Kaunertal waarschijnlijk Oostenrijks grootste gletsjer.
Laatste ijsverbinding hangt aan een zijden draad
De Pasterze is al jaren hét symbool van gletsjerverlies in Oostenrijk. De gletsjer ligt onder de 3798 meter hoge Großglockner en is vanaf de Kaiser-Franz-Josefs-Höhe goed zichtbaar. Juist daardoor zien bezoekers van dichtbij hoe snel het ijs verdwijnt.
Op dit moment wordt de ongeveer 3,9 kilometer lange gletsjertong nog via een smalle ijsstrook verbonden met het bovenste deel van de gletsjer. Die verbinding loopt via de voormalige Hufeisenbruch. Waar rond de eeuwwisseling nog een brede ijsbrug lag, is nu nog maar een dunne verbinding over. Volgens de onderzoekers kan die verbinding bij aanhoudend warm weer de komende maanden al verdwijnen. Als de omstandigheden iets gunstiger zijn, houdt het ijs het mogelijk nog tot later dit jaar of iets langer vol.
Gletsjertong gedraagt zich al als dood ijs
Voor de gletsjertong zelf verandert het afbreken volgens experts minder dan je misschien denkt. Sinds de jaren 2010 komt er al nauwelijks nog nieuw ijs van boven naar beneden. Daardoor beweegt de tong bijna niet meer en gedraagt deze zich als zogenoemd dood ijs.
Dat betekent dat het ijs niet meer echt wordt gevoed of vernieuwd, maar langzaam uiteenvalt en wegsmelt. De hoogste gemeten stroomsnelheid onder de ijsbreuk bedroeg van 2024 op 2025 nog maar 5,3 meter. Voor een actieve gletsjer is dat extreem weinig.
12,4 miljoen kubieke meter ijs verdwenen
De cijfers maken duidelijk hoe hard het gaat. Alleen van 2024 op 2025 zakte de Pasterzenzunge 7,3 meter in. Daarbij verdween ongeveer 12,4 miljoen kubieke meter ijs. Volgens de Alpenverein komt dat overeen met een ijsblok met zijden van 231,5 meter.
GeoSphere Austria meet sinds 1980 de massabalans van de Pasterze. Over die hele periode verloor de gletsjer gemiddeld ongeveer 1 meter water equivalent per jaar. In de laatste tien jaar liep dat verlies op naar ongeveer 1,2 meter per jaar. Simpel gezegd: de gletsjer verliest steeds sneller massa.
Gepatschferner wordt waarschijnlijk de grootste
Zodra de laatste ijsverbinding bij de Pasterze verdwijnt, geldt de onderste gletsjertong niet langer als onderdeel van één actieve gletsjer. Daarmee schuift de Gepatschferner in de Ötztaler Alpen waarschijnlijk op naar plek één als grootste gletsjer van Oostenrijk.
Ook die gletsjer staat zwaar onder druk. De Gepatschferner, die boven het Kaunertal ligt, verloor in de afgelopen vijf jaar bijna 300 meter lengte. Het verschil is dat hij meer massa in hogere zones heeft liggen, waardoor hij momenteel minder snel zijn totale oppervlakte verliest dan de Pasterze.
Mogelijk voor het eerst in 5000 jaar ijsvrij
Als de Hufeisenbruch volledig ijsvrij wordt, komen daar volgens de wetenschappers waarschijnlijk voor het eerst in ongeveer 5000 jaar weer kale rotswanden tevoorschijn. Dat maakt het moment niet alleen glaciologisch bijzonder, maar ook symbolisch.
De Pasterze is voor veel Oostenrijkers en Alpenliefhebbers een nationale ijs-icoon. De gletsjer was jarenlang hét beeld van de Großglockner Hochalpenstraße. Nu wordt diezelfde plek juist een zichtbaar voorbeeld van hoe snel het hooggebergte verandert.
Nieuwe natuur ontstaat, maar verlies blijft groot
In het Nationalpark Hohe Tauern wordt de terugtrekking van de gletsjer nauw gevolgd. Waar vroeger ijs lag, ontstaan inmiddels nieuwe meren, puinvlaktes, pionierplanten en jonge lariksbossen. Die ontwikkeling laat zien hoe dynamisch de natuur is na het verdwijnen van ijs.
Toch benadrukken onderzoekers dat het verlies groot is. Gletsjers spelen een belangrijke rol voor waterhuishouding, biodiversiteit en veiligheid in het alpiene gebied. Met het verdwijnen van ijs veranderen ook beeklopen, hellingen, sedimentstromen en berglandschappen.
Lees meer: Expert waarschuwt: gletsjers kunnen deze zomer extreem hard smelten
